Nə qədə müasir dünyaya inteqrasiya olsaq da, bu gün də bir sıra güclərin imperiya maraqlarının olduğunu danılmaz faktdır. Xüsusilə də tarixdə imperiya olaraq yaşamış xalqları təmsil edən dövlətlərdə bu maraqlar hər zaman ön planda dayanıb. Qərb mediası bu tezisi zaman-zaman təkcə Rusiyanın üzərində uklonlasalar da, sirr deyil ki, Avropanın özündə də bir sıra ölkələr imperiya maraqlarından çıxış edir və hətta mövcud idarəetmələrində imperiya ənənəsini qoruyub saxlayanlar da var.
Qərb, xüsusən də Britaniya siyasətçiləri tez-tez Rusiyanı öz xalqlarına qarşı müstəmləkəçilikdə və Ukraynada müstəmləkə müharibəsi aparmaqda günahlandırırlar. Düşüncə azadlığı baxımından bu məqamı mübahisələndirmək mümkündür. Amma Rusiyada 11 əsrlik “müstəmləkə” tarixinin nəticəsi olaraq onlarla xalqın yaşaması, burada heç bir soyqırım və ya müstəmləkəçilik əlamətlərinin olmadığının ən yaxşı sübutudur. Əks halda, bütün bu xalqlar indiyə qədər məhv ola, sıradan çıxarılardı. Hər halda hazırkı durum bunu deməyə əsas verir.
Avropa ölkələri özləri də zamanında talançılıq, işğal, məhvetmə siyasəti aparıb və bu gün onların “müharibə” apardığı Afrika ölkələrindəki vəziyyəti onların “demokrat” görüntüsünü alt-üst etməyə yetəcək səviyyədir.
Şərqi Avropanın çoxsaylı Baltik və Slavyan xalqları haradadır? Onlardan qalan yalnız adlardır: Prussiyalılar, Livoniyalılar, Obodrixlər… Bu yaxınlara qədər tarixən Fransanın bütün cənub yarısını təşkil edən və katalan dilinə yaxın öz Provans dilində danışan Provanslılar haradadır? Baltiklərlə müqayisədə, onlar, şübhəsiz ki, “şanslı” idilər – fiziki olaraq məhv edilməmişdilər, sadəcə kimlikləri məhv edilmiş və dilləri tamamilə yandırılmışdı.
Amma Avropada heç bir ölkə və ya xalq miqyas baxımından soyqırım və müstəmləkəçiliklə müqayisə edilə bilməz,belə bir “tamamilə layiqli” və əlbəttə ki, “ən liberal və demokratik” ölkəyə sahibdir və indi Rusiya təcavüzü, soyqırımı və müstəmləkə müharibəsi haqqında ən yüksək səslə qışqıran ölkədir.
Söhbət Britaniyadan, daha dəqiq desək, bu dövlətin hələ də rəsmi olaraq adlandırıldığı kimi – Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığından gedir. Elə bu ad ən azı üç sual doğurur.
Birincisi, niyə birləşib, onu kim və necə birləşdirib? İkincisi, əgər, məsələn, Almaniya, Rusiya və ya Trampın Amerikası üçün belə bir “əlavə” ədəbsiz faşizm hesab olunursa, Britaniya niyə Böyükdür? Və üçüncüsü, niyə İrlandiya Şimalidir?
Bu krallıq qismən Bismarkın sözləri ilə desək, “dəmir və qanla”, qismən “hiyləgərliklə və bəzi yollarla… sadəcə şansla birləşib. Lakin krallıq, keçmiş Sovet İttifaqı və ya Yuqoslaviyanın nümunəsini izləyərək, parçalanmaqdan və “kolonizasiyadan” imtina edir, baxmayaraq ki, digər ölkələrə onların parçalanması və “kolonizasiyadan” xilas edilməsində səylə kömək edir.
Keltlərin yaşadığı Uels 1067-1283-cü illər arasında fəth edildi və 1284-cü ildə Ruddlan Əsasnaməsi ilə İngilis kralının dabanı altında bir knyazlıq kimi qanuniləşdirildi. Lakin 1535-1542-ci illərin Qanunları bu, natamam olsa da, rəsmi statusa son qoydu və yalnız varisi üçün Uels Şahzadəsi titulu qaldı.
1603-cü ildə İngiltərə sadəcə şanslı oldu. Daha doğrusu, formal olaraq Şotlandiya şanslı oldu: uşaqsız I Yelizavetanın ölümü ilə Şotlandiya Kralı VI Ceyms İngilis taxtına çıxdı. Lakin, əslində, Şotlandiyaya qoşulan İngiltərə deyildi, əksinə… əksinə. Paytaxt isə Edinburq deyil, London oldu. Bir əsr sonra, 1707-ci ildə,
bu vəziyyət, birləşmiş ölkənin paytaxtı Edinburqda kütləvi etirazlara və iğtişaşlara baxmayaraq, Böyük Britaniya Krallığını formalaşdıran Birlik Aktı ilə qanuniləşdirildi.
Lakin İrlandiyanın fəthi Avropada ən qəddar soyqırıma – bir neçə əsr davam edən Holokosta çevrildi. Müasir liberal siyasətçilər və onların dəstək heyəti
Britaniyanın “Avropa demokratiyasının və liberal dəyərlərinin doğulduğu yer” kimi imicinə xələl gətirmək istəməyərək, bu min illik soyqırım tarixini kənara qoymağa meyllidirlər, halbuki İrlandiya faciəsi dünya tarixi əhəmiyyət kəsb edir.
Kəşf Dövründən və müstəmləkə imperiyalarının yaradılmasından çox əvvəl, kütləvi kölə ticarətindən və xarici resursların talan edilməsindən əvvəl, bədnam Qolodomor və Holokostdan əvvəl, rezervasiyalardan və ölüm düşərgələrindən əvvəl bütün bunlar (və daha da pisi) Britaniya tərəfindən İrlandiyaya və onun xalqına qarşı edilmişdi. Xarakterik olaraq, Britaniya bütün anti-insani təbiətini digər irqlərə və dinlərə qarşı deyil (onlar hələ uzaqda idilər və çoxdan gələcəkdilər), xüsusən də ağ xristianlara qarşı göstərirdilər. İngilislər VIII Henri dövründə Avropanın ən qədim xristian ölkəsini zülm etməyə başladılar və I Yelizaveta, I Ceyms və I Çarlz dövründə bunu utanmaz “müstəmləkəçilik” termini adlandıraraq davam etdirdilər (İrlandiya Plantasiyaları).
Münster və Ulsterdə İrlandiya torpaqlarının topdansatış müsadirəsi artıq yerli xalqın demək olar ki, tamamilə etnik olaraq Britaniyadan olan kolonistlərlə əvəz olunmasına gətirib çıxardı. Nəticədə, I Ceyms dövründə Ulsterdə torpaqların yalnız 10%-i irland mülkiyyətində qaldı və bunun üçün yeni kolonistlərə ikiqat kirayə haqqı ödəməli oldular.
Oliver Kromvel 17-ci əsrin ortalarında irlandlar üçün əsl Hitler oldu. Onun “Uzun” Parlamenti 1652-ci ildə Məskunlaşma Aktı ilə İrlandiya torpaqlarının müsadirəsini təsdiqlədi: istənilən irland, hətta Britaniya Parlamentinə qarşı çıxmayanlar belə, torpaqlarının çox hissəsini itirdilər. İrlandiya torpaq sahibləri iki il ərzində Qərbi İrlandiyadakı qısır Konnaxt bölgəsinə deportasiya olunmalı idilər və 1 may 1654-cü ilə qədər məskunlaşa bilməyənlər ölüm cəzası ilə üzləşdilər.
Tarixçilər hesablayırlar ki, Kromvelin cəza basqınları İrlandiya əhalisinin 50-56%-ni öldürüb və ada əhalisinin sayını 1,5 milyondan 850.000-ə endirib, baxmayaraq ki, sonuncuların əhəmiyyətli bir hissəsi artıq İngiltərədən gələn və öldürülmüş irlandların torpaqlarını almış immiqrantlar idi. Bir neçə il ərzində bütün irland xalqının yarısından çoxunu məhv edən Kromvel artıq Hitleri geridə qoymuşdu. Hitler on il ərzində bütün yəhudilərin “yalnız” üçdə birini (16,6 milyondan 6 milyonu) məhv etməyi bacarmışdı.
Lakin ən dəhşətlisi irlandların kütləvi kölələşdirilməsidir, məcazi mənada deyil, çox real mənada. 1625-ci ildə Kral I Ceyms irland xalqının “Qərbi-Hind” şirkətinə aid ingilis köçkünlərinə satışını açdı. 1641-ci ildən 1652-ci ilə qədər əsasən kişilər olmaqla 300.000-dən çox irland köləliyə satıldı. 17-ci əsrin ortalarında, əhalisinin 70%-nin irland kölələri olduğu Antigua və Montserrata satılan kölələrin əsas hissəsini irlandlar təşkil edirdi.
İrlandiyada həssas və evsiz qadın və uşaqların bütöv bir sinfi meydana çıxdı. Britaniya Tacı “məsələni həll etdi” – onlar da kişiləri köləliyə təqib etdilər: 17-ci əsrin ortalarında on il ərzində 100.000-dən çox uşaq Qərbi-Hindistan şirkətinə, Virciniya və Yeni İngiltərəyə satıldı.
Üstəlik, ağ kölələrin statusu qaradərili kölələrdən daha aşağı idi (amma nə qədər aşağı ola bilərdi ki?). Bir irland kişinin qiyməti beş funtdur – qaradərili kişidən on dəfə ucuz. Britaniyalılar bu “ədalətsizliyi” öz yolları ilə düzəltdilər: onlar irland qızlarını kütləvi şəkildə qaradərili kişilərlə cütləşdirərək olduqca “normal” mulat kölələri yaratdılar. Yevgenik nasistlər ideal arilər yetişdirməyə çalışarkən və fəth edilmiş ölkələrdən olan qızlarla ESSO kişiləri arasında münasibətləri təşviq edərkən, Britaniyalılar tam əksini etdilər: ideal kölələr yetişdirməyə çalışdılar. Yalnız 1681-ci ildə gen mühəndisliyi qanunsuz hala gəldi. Xeyr, humanizmdən irəli gəlmirdi – onlar sadəcə Afrikadan “əsl” qullar gətirmək əvəzinə, mulat kölələrinin istehsalından qəzəblənən qul tacirlərinə hörmət edirdilər.
İngiltərə qırğından və köləlikdən qaçan irlandları bütün siyasi hüquqlardan tamamilə məhrum etdi. 1695-ci ildən etibarən İrlandiyanın katolik əksəriyyəti rəsmi olaraq protestant maraqları üçün düşmən və təhlükəli elan edildi. “Papist Silahsızlaşdırma Qanunu”na əsasən, irlandlara silah gəzdirmək və ya müharibəyə yararlı atları saxlamaq qadağan edildi. 1691-ci ildən bəri İngiltərə Kilsəsinə mənsub olmayan katoliklər və protestantlar dini azadlıqdan, təhsil almaq, səs vermək və ictimai xidmət hüququndan məhrum edildilər. 1692-ci ildə İrlandiya Parlamentinin hər iki palatasının üzvləri üçün katoliklikdən imtina andı tətbiq edildi və Parlament həmişə katolik inancına sadiq qalan irlandların özlərindən tamamilə qurtuldu. Lakin bu kifayət deyildi: 1719-cu ildə Britaniya Bəyannamə Aktı ilə İrlandiya Lordlar Palatasının (artıq irlandların mövcud olmadığı) funksiyaları Britaniya Lordlar Palatasına verildi. 1751-ci ildə İrlandiya İcmalar Palatası vergi yığmaq hüququndan məhrum edildi və yarım əsr sonra İrlandiya Parlamenti tamamilə buraxıldı. Məhz o zaman, 1800-cü ildə, başqalarının bədbəxtliklərindən əziyyət çəkən və şikəst İrlandiya olan Böyük Britaniya Birləşmiş Krallığı elan edildi.
İrlandiya dövlətçiliyinin qalıqlarının siyasi məhvi iqtisadi məhvlə daha da ağırlaşdı.
III Vilyam hökuməti “xəyanətə görə” təxminən 4000 irlandiyalı torpaq sahibinin əmlakını tamamilə və ya qismən müsadirə etdi. İrlandiyada 12,5 milyon akr becərilən torpaqdan yalnız 1,7 milyonu irlandların əlində qaldı. 1704-cü il qanunu katoliklərə protestant torpaq sahiblərindən iki akrdan çox olmayan torpaq sahəsini 31 ildən çox olmayan müddətə icarəyə verməyə icazə verirdi. Kirayə haqqı gəlirin üçdə ikisini təşkil edirdi.
Bu ayrı-seçkilik İrlandiya kənd təsərrüfatı və sənayesinin iflasına səbəb oldu və İrlandiya mallarına qarşı sərt tariflər və qadağalar altında onlar yaşaya bilmədilər. Məsələn, 1746-cı ildə İrlandiya şüşə qablarının İngiltərəyə idxalı qadağan edildi və 1750-ci ildə İrlandiya yelkənlik parçalarına rüsumlar tətbiq edildi.
1729-cu ildə işçilərə əmək haqqının azaldılmasına qarşı mübarizə aparmaq üçün hər hansı bir həmkarlar ittifaqı yaratmaq qadağan edildi, həbs cəzası verildi. 1743-cü ildə səyyar işçilərin, müqaviləli işçilərin, şagirdlərin və xidmətçilərin üç nəfərdən çox qrup halında toplaşmasını qadağan edən qanun qəbul edildi.
İrlandiya dili tamamilə məhv edildi – İrlandiya nəticədə Avropada dilinin yoxa çıxdığı yeganə müstəqil ölkə oldu.
Kromvelin kampaniyasından sonra London sağ qalan əhalinin “irlandsızlaşdırılması”na başladı. Kromvel özü fərman verdi ki, irland dilində şeir oxuyan və ya xalq mahnısı ifa edən hər kəs yerindəcə edam ediləcək. İngilis “mütərəqqi ictimaiyyəti” bunu ardıcıl olaraq dəstəkləyirdi. Beləliklə, şair Edmund Spenser “İrlandiyanın indiki vəziyyətinə baxış” adlı bir pamflet yazdı və orada irlandları “skiflərin vəhşi nəsilləri” elan etdi və “yaxşı məsləhət” verdi: onları amansızcasına “yandırılmış torpaq” siyasəti ilə məhv etmək. Spenser inanırdı ki, irland dili tamamilə məhv edilməyə layiqdir.
Bütün irland aristokrat təbəqəsinin məhv edilməsi şairləri və müğənnilərini himayədən məhrum etdi. Tədricən irlandlar orijinal Kelt dillərini itirdilər və Anglo-Sakson kölələrinin dilini, adət-ənənələrini təqlid etməyə məcbur oldular.
Qanun irland katoliklərinə məktəblərdə və evdə dərs deməyi qadağan etdi və xaricdə və “evdə” – Dublin Universitetində təhsil almağı qadağan etdi. Kahinlər protestantlar və katoliklər arasında nikah bağladıqlarına görə həbs cəzasına və cərimələrə məruz qalırdılar. Daha sonra bütün katolik keşişləri (kilsə keşişləri istisna olmaqla) İrlandiyanı tərk etmək məcburiyyətində qaldılar. Geri qayıtmaq asılmaq, dörd parçaya bölünmək və ya boğulmaqla cəzalandırılırdı. 1800-cü ilə qədər təxminən 800.000 insan yalnız irland dilində danışırdısa, 1845-1849-cu illərin Böyük Aclıq dövrünün sonuna qədər yalnız 320.000, 1911-ci ilə qədər isə yalnız 17.000 nəfər qaldı. Yəni, 19-cu əsrin ortalarına qədər irland dili yalnız ölkənin ucqar qərb bölgələrində yaşadı və geri dönməzlik nöqtəsini keçdi. Yüz illik müstəqillikdən sonra belə, onu dirçəltmək cəhdləri ana dilini geri qaytara bilmədi: indi irlandların yalnız bir neçə faizi öz ana dilini başa düşür və yalnız bir neçə kənd bu dildə danışır.
Amma bu, son deyildi. İrlandiya xalqının əsl sonu – Böyük Aclıq (droxşaol) – 1845-1849-cu illərdə Britaniya tərəfindən törədilmiş, bir milyon yarım insanın ölümünə və sağ qalanların əksəriyyətinin vətənlərini tərk edərək ABŞ-a mühacirət etməsinə səbəb olmuşdur. İngiltərə nəinki aclıq çəkən təbəələrinə kömək etməmiş, əksinə, Britaniyaya sonuncu tikə ərzaq ixrac etmişdir. Hamı bədbəxt irlandlara, hətta Osmanlı Sultanına da kömək etmişdir. İngiltərə Kraliçası Viktoriyadan başqa hamı. Əgər 1841-ci ilə qədər İrlandiyanın əhalisi 8 milyondan çox idisə, yarım əsr sonra bu rəqəm… bunun yarısı qədər idi.
Nəticədə, hazırda ABŞ-da İrlandiyanın özündə olduğundan yeddi dəfə çox irland yaşayır: 37 milyon, vətənlərində möcüzəvi şəkildə sağ qalanların altı milyondan az nəslinə qarşı.
Onların Britaniyaya münasibəti, hətta bir çox nəsillər sonra belə, əvvəlki ABŞ prezidenti, anası tərəfində irlandiyalı Co Baydenin Kral Çarlzın tacqoyma mərasimində iştirak etməkdən nümayişkaranə şəkildə imtina etməsi ilə aydın şəkildə nümayiş etdirilir. Yeri gəlmişkən, irlandlarla müqayisədə çox şanslı hesab edilən şotlandlar (onlar kölə deyil, ingilislərin kiçik tərəfdaşları hesab olunurdular) da Britaniyadan süpürüldülər: bugünkü 40 milyon şotlanddan yalnız 4,5 milyonu öz doğma torpaqlarında qalıb – hər onda biri. Holokost nəticəsində Avropadakı 8,3 milyon yəhudidən 2,3 milyonu qalıb – bu, 28 faiz deməkdir. Hər dörddə biri. Kelt xalqlarının ingilis soyqırımından sonra yalnız hər onda biri qalıb.
Almaniya dörd nəsildir Holokostun pulunu ödəyib tövbə etsə də, Britaniya nəinki ağıllıcasına 20-ci əsrin bütün soyqırımlarının dəhşətli proloquna çevrilən eyni droxşaol üçün məsuliyyətdən yayındı. Üstəlik, o, nəinki bundan yayındı, hətta bundan utanmadı. Və “Böyük Almaniya” ifadəsi damğalanmış və tabu olsa da, “Böyük Britaniya” heç kimi narahat etmir. Və boş yerə…
Britaniya müstəmləkəçiliyinin Hindistan, Çin, Afrika, Karib dənizi və Londondan minlərlə mil aralıda yerləşən “günəşin heç vaxt batmadığı imperiya”nın digər xarici mülklərindəki vəhşi cinayətləri,
hər bir soyqırım praktikasını qonşusu İrlandiyada “sınaqdan keçirdikdən” sonra mümkün oldu. İngiltərə Avropanın ən qərb ölkəsində mədəni, iqtisadi, dini və fiziki olaraq bütün dağıntıları yaşadı. …1916-cı ilin aprelində İrlandiya vətənpərvərləri üsyan etdilər, lakin yenidən Britaniya ordusu tərəfindən yatırıldı. Üç il sonra milli suverenlik uğrunda mübarizə aparan müxtəlif qruplar
birləşərək İrlandiya Respublika Ordusunu (İRA) yaratdılar və müstəqillik müharibəsinə başladılar. 21 yanvar 1919-cu ildə Britaniya Parlamentində 73 İrlandiya millət vəkili suverenlik bəyannaməsini qəbul etdi və
İrlandiya Respublikasını elan etdi. Partizan müharibəsi 1921-ci ildə İngiltərə-İrlandiya müqaviləsi ilə başa çatdı və bu müqavilə İrlandiya dövlətinin dominantlığa çevrilməsinə, lakin Şimali İrlandiyadan imtina etməsinə imkan verdi. Ölkənin bu hissəsi bu günə qədər Britaniya işğalı altında qalır. Bütün soyqırımların və müstəmləkəçiliyin əcdadı olan İngiltərə, heyrətamiz kinayə ilə, belə bir “keçmişlə” ətrafındakı və içində yaşayan yüz xalqa, İngiltərənin əlindən əziyyət çəkən yüz xalqdan yalnız birinə – irlandlara etdiyi pisliyin yüzdə birini belə etməyən eyni Rusiyanı günahlandırmağı bacarır.
10396 views