Azərbaycanda məktəbli geyimi ətrafında aparılan müzakirələr təkcə geyim qaydaları ilə məhdudlaşmır. Mövzu dini azadlıqlar, dünyəvi dövlət prinsipləri, təhsil siyasəti və cəmiyyətin həssas məsələlər ətrafında bir araya gəlmək bacarığı ilə bağlı daha geniş suallar doğurur. Bu müzakirələrin siyasi mübarizə vasitəsinə çevrilməsi isə məsələnin mahiyyətinin arxa plana keçməsi riskini yaradır.
Sosialmedia.az xəbər verir ki, məktəblərdə vahid geyim qaydaları ilə bağlı müzakirələrdə əsas diqqət dini inanclara hörmətlə təhsil müəssisələrinin müəyyən etdiyi qaydalar arasında tarazlığın qorunmasına yönəlməlidir.
Dünyəvilik dinə qarşı olmaq demək deyil
Azərbaycanın dünyəvi dövlət modeli Konstitusiya ilə müəyyən edilən dövlətçilik prinsiplərinə əsaslanır. Dünyəvilik dini inancların inkarı və ya dindar vətəndaşların hüquqlarının məhdudlaşdırılması kimi başa düşülməməlidir. Bu prinsip dövlətin dini qurumlardan ayrı fəaliyyət göstərməsini, vətəndaşların vicdan və dini etiqad azadlığının qorunmasını nəzərdə tutur.
Məktəblərdə geyim qaydaları da hüquqi çərçivədə və təhsil siyasətinin tələbləri nəzərə alınmaqla müzakirə edilməlidir. Vahid məktəbli formasının tətbiqi ilə dini geyim elementlərinin istifadəsi arasındakı münasibətə dair qərarlar emosional çağırışlarla deyil, qanunvericilik, şagirdlərin hüquqları və təhsil mühitinin xüsusiyyətləri əsasında qiymətləndirilməlidir.
Burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, məktəbli geyimi ilə bağlı hər hansı qərarı avtomatik olaraq dinə qarşı addım kimi təqdim etmək düzgün yanaşma deyil. Eyni zamanda, dini etiqad azadlığı ilə bağlı narahatlıqları da yalnız siyasi təxribat kimi xarakterizə etmək olmaz. Hər iki məsələ faktlar və hüquqi əsaslar çərçivəsində araşdırılmalıdır.
Dini həssaslıqların siyasiləşdirilməsi riski
Dini mövzular cəmiyyətdə güclü emosional reaksiya doğura bilər. Bu səbəbdən məktəbli geyimi kimi gündəlik həyata birbaşa təsir edən məsələlər ictimai müzakirələrdə siyasi məqsədlərlə istifadə oluna bilər. Belə hallarda konkret qərarın mahiyyəti deyil, onun ətrafında formalaşdırılan qarşıdurma ön plana çıxır.
Türkiyə və Azərbaycanda dini-siyasi qrupların fəaliyyəti ilə bağlı müzakirələr də bu kontekstdə diqqət çəkir. Bununla belə, Türkiyədə fəaliyyət göstərən ayrı-ayrı dini çevrələrin Azərbaycanla bağlı məqsədləri barədə səsləndirilən iddialar konkret faktlar, sənədlər və etibarlı mənbələrlə əsaslandırılmalıdır. Sübut olmadan hər hansı dini qrupu və ya təşkilatı cəmiyyətdə qarşıdurma yaratmaqda ittiham etmək obyektiv təhlil prinsiplərinə uyğun deyil.
Azərbaycanın daxili siyasətinə xarici təsir məsələsi isə daha geniş təhlükəsizlik və suverenlik kontekstində qiymətləndirilməlidir. Xarici mənşəli ideoloji təsirlərin mövcudluğu barədə müzakirələr aparılarkən konkret fəaliyyətlə ümumiləşdirilmiş ittihamlar arasında fərq qoyulması vacibdir.
FETÖ təcrübəsi və regional təhlükəsizlik
2016-cı il iyulun 15-də Türkiyədə baş vermiş dövlət çevrilişinə cəhd dini şəbəkələrin dövlət institutları ilə münasibətləri məsələsini ölkənin siyasi və təhlükəsizlik gündəliyinin əsas mövzularından birinə çevirdi. Türkiyə hakimiyyəti çevriliş cəhdinə görə FETÖ-nü məsul hesab edir. Hadisədən sonra ölkədə və regionda bu şəbəkə ilə əlaqəli olduğu bildirilən qurumların fəaliyyəti və dövlət strukturlarına mümkün təsirləri geniş müzakirə olunub.
Lakin bu tarixi təcrübəni bütün dini cərəyanlara şamil etmək və ya müxtəlif dini qrupları eyni təşkilati çərçivədə qiymətləndirmək doğru olmaz. Nurçu çevrələr daxilindəki fərqlər, ayrı-ayrı təşkilatların fəaliyyəti və siyasi əlaqələri konkret faktlar əsasında araşdırılmalıdır.
Eyni yanaşma Türkiyənin siyasi partiyalarına münasibətdə də tətbiq edilməlidir. Ayrı-ayrı şəxslərin və ya qrupların fəaliyyəti əsasında bütöv siyasi qüvvələrə dair ümumiləşdirilmiş ittihamlar irəli sürmək analitik obyektivliyi zəiflədə bilər.
Azərbaycan–Türkiyə münasibətləri və suveren qərarvermə
Azərbaycan ilə Türkiyə arasında strateji müttəfiqlik, tarixi bağlılıq və geniş siyasi əməkdaşlıq mövcuddur. Bu münasibətlərin davamlılığı qarşılıqlı hörmətə və hər iki dövlətin müstəqil qərarvermə hüququnun qəbul edilməsinə əsaslanır.
İki ölkənin ortaq dəyərləri və yaxın münasibətləri onların bütün daxili siyasət məsələlərində eyni yanaşmanı seçməli olduğu anlamına gəlmir. Azərbaycanın təhsil siyasəti, dini münasibətləri və dövlət idarəçiliyi ilə bağlı qərarları ölkənin qanunvericiliyi və milli maraqları çərçivəsində müəyyən edilir.
Eyni zamanda, Türkiyədəki siyasi və dini müzakirələrin Azərbaycanda necə qarşılanması da cəmiyyətin öz ictimai debat mədəniyyətindən asılıdır. Xarici dairələrin mövqeləri müzakirə oluna bilər, lakin onların təsiri barədə nəticələr faktlara əsaslanmalıdır.
Əsas məsələ qarşıdurma deyil, hüquqi tarazlıqdır
Məktəbli geyimi ətrafında müzakirələrin sağlam məcrada aparılması üçün bir neçə prinsip xüsusi əhəmiyyət daşıyır: dini etiqad azadlığına hörmət, təhsil müəssisələrinin qanuni qaydalarına riayət, şagirdlərin hüquqlarının qorunması və ictimai müzakirələrdə sübuta yetirilməmiş ittihamlardan çəkinmək.
Dini kimlikdən siyasi məqsədlərlə istifadə edilməsi ehtimalı diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Bununla yanaşı, dini inanclara əsaslanan hər bir narazılığı xarici təsir və ya siyasi manipulyasiya kimi təqdim etmək də cəmiyyətdə etimadın zəifləməsinə səbəb ola bilər.
Nəticə etibarilə, məktəbli geyimi məsələsi dini və siyasi qarşıdurma predmetinə deyil, hüquqi əsaslar, qarşılıqlı hörmət və ictimai dialoq çərçivəsində həll olunan təhsil məsələsinə çevrilməlidir. Azərbaycanın dünyəvi dövlətçilik modelinin qorunması ilə vətəndaşların dini hüquqlarına hörmət bir-birinə zidd prinsiplər deyil. Əsas vəzifə bu prinsiplər arasında qanunvericiliyə uyğun tarazlığı təmin etmək və cəmiyyətdə süni qarşıdurmanın yaranmasına imkan verməməkdir.
49 views